Een kennismaking met de tegenstander van AZ

AZ neemt donderdag deel aan de 78ste en laatste Nederlandse Europacupwedstrijd van het kalenderjaar. Op bezoek in Alkmaar: Jagiellonia Bialystok, een club die tot voor kort onbekend was en onlangs een bekende naam in Europa is geworden. Het is tijd om kennis te maken.

Jagiellonia Bialystok, dat rood en geel speelt, werd in 1920 opgericht in Bialystok, een provinciestad in het slechtbevolkte noordoosten van Polen. Jagiellonia is een term die verwijst naar het Huis Jagiello, een Europese dynastie die zijn oorsprong vindt in de eerste Litouwse groothertog die koning van Polen werd – we hebben het over het einde van de veertiende eeuw. Dit geslacht regeerde Polen ongeveer twee eeuwen, en in die periode worden ook de eerste historische verwijzingen naar het stadje Bialystok, dat in 2025 de tiende stad van Polen is met ongeveer 300.000 inwoners en een voetbalclub die lange tijd niet wist te winnen.

Bekerwinnaar kan niet bestendigen
Pas in de jaren tachtig maakt Jagiellonia, gelegen in een uithoek van Polen, voor het eerst zijn opwachting op het hoogste niveau. Potten breekt de club niet: na drie geruisloze seizoenen volgt degradatie. Jagiellonia is als de bezoeker op je verjaardag van wie er absoluut bewijs is dat hij er was, de foto's liegen niet, maar niemand kan het zich herinneren. De tweede passage wordt wel anders: Jagiellonia promoveert in 2007 nogmaals en degradeert sindsdien niet meer. Van alle clubs in de Ekstraklasa beschikken alleen Legia Warschau en Lech Poznan over een langere onafgebroken reeks op het hoogste niveau. Het Poolse voetbal is namelijk nogal een gekkenhuis: de recordkampioen staat nog altijd maar op vijftien titels, de afgelopen acht seizoenen telden zes verschillende kampioenen. De recordkampioen is overigens Legia, en die club zit in zo'n diepe crisis dat het halverwege het seizoen onder de degradatiestreep staat. Pools voetbal is niet saai. De competitie niet, en de beker al evenmin.

In 2010 zet Jagiellonia zichzelf op de kaart door het winnen van de Puchar Polski, zoals het toernooi genoemd wordt. Het is de eerste grote prijs voor de club, en het lokale bestuur ziet een kans om de regio te profileren aan de hand van de voetbalploeg. In enkele jaren verrijst een nagelnieuw voetbalstadion, de Chorten Arena wordt voor een deel neergezet met subsidies van de Europese Unie. Zoals in veel landen leeft ook in de rurale gebieden in Polen het idee dat de nationale bestuurders in de hoofdstad niet naar hun streek omkijken, dus de zloty's uit Brussel zijn meer dan welkom. De ligging zorgt voor nog wel meer problemen: Jagiellonia kan maar moeilijk aan buitenlandse spelers komen, omdat het dichtstbijzijnde vliegveld zo'n drie uur rijden is.

In de voortdurende tombola van het Poolse voetbal is het nieuwe stadion niet voldoende om structureel bovenin mee te blijven doen – ook omdat het lange tijd bijvoorbeeld ontbreekt aan een trainingsveld. De club doet jarenlang zijn rondootjes op een akker ergens een eind buiten Jagiellonia. Er komen wel steevast meer toeschouwers kijken, maar die zien in de eerste tien jaar van het nieuwe onderkomen een beetje van alles. Soms doet Jagiellonia mee om de titel, soms dreigt ineens degradatie. Dat komt ook voort uit aparte besluitvorming. Overal ter wereld weten trainers dat ze hun kantoor maar beter vast opruimen als de voorzitter het 'volste vertrouwen in de trainer' uitspreekt, maar in 2021 maakt Jagiellonia het wel heel bont. De arme coach Ireneusz Mamrot krijgt zijn congé precies drie uur nadat presidente Agnieska Syczewska op televisie heeft verkondigd dat 'Mamrot het probleem niet is'. Af en toe is er Europees voetbal, maar die avonturen sterven doorgaans al in de obscuurste voorrondes tegen ploegen met namen die meer aan scheikundige elementen doen denken dan aan voetbalclubs. In 2023 volgt het dieptepunt: Jagiellonia eindigt maar vier puntjes boven de streep.

Het lukt wél met de apostel van het overlegmodel
Adrian Siemieniec. Hij was jarenlang assistent geweest, maar had het in april 2023 overgenomen van Maciej Stolarzcyk. De clubleiding was overtuigd: Siemieniec mocht blijven. Ze hebben er geen spijt van gekregen: onder Siemieniec wordt Jagiellonia voor het eerst in de clubgeschiedenis kampioen. Niet dat het een hobbelvrije route naar de landstitel is, overigens: in seizoen 2023/24 struikelen de Poolse clubs zo vaak dat er drie wedstrijden voor het einde nog zeven(!) clubs meedingen naar het goud. Jagiellonia houdt op het nippertje zijn zenuwen in bedwang. Op de voorlaatste speeldag dreigt de club alles te vergooien, een wereldgoal van Michael Ameyaw zet thuisploeg Piast Gliwice op 1-0. Bij concurrent Slask Wroclaw zien ze het met tevredenheid gebeuren: bij deze tussenstand gaan zij als koploper de slotronde in. Maar dat is buiten Jesús Imaz gerekend. Twintig seconden voor het verstrijken van de reguliere speeltijd schiet de Spanjaard Jagiellonia op 1-1, waarmee de ploeg de leidersplek behoudt.

Een week later is het feest in het stadion in de bossen, waar ruim twintigduizend bloedfanatieke supporters in rood-geel zijn uitgedost. Binnen een halfuur is afgerekend met Warta Poznan, waardoor Jagiellonia voor het eerst in de clubhistorie landskampioen is. Natuurlijk zijn er tal van factoren voor dat succes. Geluk, bijvoorbeeld: het lukt bijna nooit om kampioen te worden met 63 punten in een competitie die precies hetzelfde is ingericht als de Eredivisie. In Nederland had de kampioen na 34 wedstrijden bijvoorbeeld nooit minder dan 70 punten, omgerekend althans naar het systeem met drie punten voor een overwinning. Toch is, als je analytici en Jagiellonia-spelers moet geloven, het aanstellen van Siemieniec de belangrijkste oorzaak voor deze triomf.

Siemieniec heeft het zeker niet altijd makkelijk gehad. Zoals wel meer toptrainers kunnen zijn voeten niet uitvoeren wat zijn hoofd allemaal verzint, dus al snel richt hij zich op het trainersvak. Hij is nog maar een prille twintiger als Mamrot hem onder zijn vleugels neemt: de jongeling is Mamrots assistent bij Jagiellonia en nog een handvol Poolse clubs. En assistent-trainers in het Poolse voetbal verdienen nu niet direct een vorstelijk salaris. 'Als mijn vrouw ons niet financieel had onderhouden, dan was het allemaal niet gelukt', vertelt hij in een recent interview over zijn levenservaringen met een Poolse YouTube-bekendheid. 'Ik gaf in die tijd eigenlijk alleen maar geld uit aan benzine om naar de voetbalclubs te komen.' Eén van de comments onder het interview bevestigt die lezing: die persoon beweert een pomphouder te zijn die Siemieniec regelmatig zag komen met een briefje van twintig zloty, een kleine vijf euro. Ook in Polen kom je daar niet ver mee. 'Af en toe moest ik je nog helpen duwen', vertelt de gebruiker erbij. Zijn schaterlach hoor je over de digitale snelweg klinken.

In gesprek met Laczy nas pilka laat Siemieniec nog dieper in zijn ziel kijken. 'Ik krijg vaak de vraag tegen wie ik als trainer nou opkijk, en ik kom steeds meer tot de conclusie dat er geen absoluut rolmodel bestaat. Een coach moet bovenal zichzelf zijn, en omdat iedereen uniek is, slaat het dus nergens op om een ander te kopiëren. De speelstijl van een ploeg moet de waarden van zijn trainer weerspiegelen. Alleen dan werkt het. Alleen dán zullen mensen je volgen, omdat mensen de waarheid volgen. Wat die waarheid is doet er niet toe, zolang die maar authentiek is. Zelfs de beste kopie zal altijd minder zijn dan het origineel.' In een ander gesprek, nu met Weszlo, haalt hij Lord of the Rings aan. 'Aan het einde bedankt Aragom, de koning van Gondor, de Hobbits ten overstaan van iedereen voor het redden van de wereld. Een cruciaal onderdeel van leiderschap is het tonen van waardering voor mensen die in de schaduw werken. Dat is het verschil tussen een baas en een leider. Een baas beveelt, verandert regels, en de rest moet maar volgen. Een leider, daarentegen, verandert alles. Hij focust op mensen, en vórmt die mensen. Mensen luisteren naar een baas, omdat die macht over hen uitoefent, maar ze zullen een leider volgen.'

'Aan het einde bedankt Aragom, de koning van Gondor, de Hobbits ten overstaan van iedereen voor het redden van de wereld.
De jonge, academisch geschoolde trainer – Siemieniec studeerde aan de Universiteit voor Lichamelijke Opvoeding en is nog altijd pas 33 jaar – wordt geprezen om zijn analytisch vermogen en zijn bereidheid om de dialoog aan te gaan met spelers. Stuk voor stuk prijzen ze, in gesprek met Weszlo het overlegmodel van deze coach. 'We hebben een open relatie. Als er een probleem is, dan kunnen we daarover praten. Dat is wel anders dan bij vorige trainers. Daar had je ook wel gesprekken mee, sommigen luisterden zelfs, maar uiteindelijk deden ze toch hun eigen zin', sprak Jagiellonia-veteraan Taras Romanczuk. Ook Mikolaj Wasilewski, aanvoerder van het reserveteam onder de huidige succestrainer, loofde Siemieniec' luistervaardigheid. 'De trainer praat graag met spelers, vraagt wat wij ervan vinden en luistert ook echt naar die suggesties. Natuurlijk heeft hij de eindverantwoordelijkheid, maar onze woorden zijn niet aan dovemansoren gericht.' De teksten zijn veelzeggend. Polen brengt om de haverklap talentvolle voetballers voort, maar noem eens een Poolse trainer die deze eeuw in een Europese topcompetitie werkte? Goed: Eugen Polanski heeft een Pools paspoort, maar heeft zijn voetballende vorming onder de rook van Mönchengladbach gehad. En dat was het wel zo'n beetje.

Jagiellonia, door de supporters liefkozend Jaga genoemd, is onder Siemieniec een blijvertje in de top van het Poolse voetbal. In het seizoen na de titel kruist zijn ploeg de degens met Ajax, het tweeluik met de Amsterdammers was niet bepaald goede reclame voor de Poolse kampioen. Toch maken ze naam in Europa door het in de Conference League tot de kwartfinale te schoppen, waar finalist Real Betis nodig is om de opmars te stuiten. Jagiellonia, dat nog altijd werkt met een naar Poolse begrippen gemiddelde begroting van zo'n dertig miljoen euro, doet andermaal lang mee om het kampioenschap. Ook in het huidige seizoen is de ploeg weer bovenin te vinden, en voorts is er dus een Europese campagne die zo goed als zeker een ronde verder gaat na de kerst. Is Jagiellonia daarmee een blijvertje?

Er is geen aanleiding om dat te vermoeden, veel meer lijkt dit het succes van Siemieniec. Op een dag zal de trainer vertrekken, en dan blijft er een doodgewone Poolse club over die ook niet het geluk heeft om over een suikeroom te beschikken. Transfersommen betaalt de club zelden, en nog nooit kocht Jagiellonia een speler voor meer dan een miljoen euro. Jagiellonia lijkt te profiteren van een coach die weet wat hij wil: meer leider dan baas zijn, en dat met een onderscheidende speelstijl. Collega Sam Planting analyseerde de neo-grootmacht in het Poolse voetbal en zag een ploeg die niet aarzelt om snel de aanval te zoeken, het liefst vanuit de omschakeling. Die spelopvatting is amper verrassend te noemen, dus het zal niet daarmee zijn dat Jagiellonia het verschil maakt met een salaris van zo'n elf miljoen euro, goed voor een plek in de grauwe middenmoot van de Eredivisie.

De oorzaak van het plotse succes ligt vermoedelijk bij de aanpak van de trainer, hetgeen op zichzelf tamelijk ironisch is. Polen wordt door politieke experts geregeld opgesplitst in Polen A en Polen B: twee delen van het land die met de rug naar elkaar staan. Een beetje het idee van de Randstad en de rest van Nederland, maar dan nog een heel stuk extremer. Polen A, het rijke, stedelijke gebied in het westen en noorden van het land, richt de ogen op de toekomst en het westen en plukt de vruchten van globalisering en internationalisering. Polen B, daarentegen, is een meer ruraal gebied dat niet mee kan of wil in de vaart der volkeren en daardoor meer kijkt naar het oosten, het verleden, en God. Bialystok hoort duidelijk tot Polen B. Als de stad niet bekendstaat als de hoofdstad van het rurale gebied waarin de beklemmende vluchtelingendocumentaire Green Border werd opgenomen, dan is het omdat de reputatie al is verpest door rechtsradicale hooligans die er in 2019 op gewelddadige wijze een Pride-manifestatie verstoorden.

In Bialystok en de omliggende provincie Podlaskie, kortom, heeft de bevolking bovengemiddeld moeite met het accepteren van verandering – maar dat proces wordt aanzienlijk makkelijker als aantoonbaar is dat de lokale voetbalclub er wel bij vaart. Derhalve is het een prachtig toeval dat Adrian Siemieniec, een trainer die een zeker naar Poolse begrippen ronduit revolutionaire aanpak hanteert, zijn doorbraak uitgerekend in dit deel van het land beleeft. De politiek krijgt het al decennia niet voor elkaar om Polen A en Polen B dichter bij elkaar te brengen, misschien dat het voetbal er wel toe in staat is.

'De politiek krijgt het al decennia niet voor elkaar om Polen A en Polen B dichter bij elkaar te brengen, misschien dat het voetbal er wel toe in staat is.'

De wedstrijd van aanstaande donderdag is daarbij overigens niet van cruciaal belang. Jagiellonia kan de tussenronde van de Europa League amper nog ontstijgen of ontlopen – tegenstander AZ heeft bij winst nog wel een kansje op de eerste acht. In Alkmaar krijgt Jaga vooral de kans om na de sof tegen Ajax vorig jaar nu ook in Nederland te laten zien dat het wél kan voetballen.

Bron: VI PRO